Anatomie en voeding van de bomen

De bomen, die prachtige opportunisten

Er zijn wereldwijd zo'n 64.000 boomsoorten bekend, en nog eens 9.000 soorten die nog niet geïdentificeerd zijn. Achter deze ongelooflijke diversiteit schuilen gemeenschappelijke kenmerken: wortels, een stam, een kroon en dezeflde  competitieve en opportunistische zoektocht naar ruimte en hoogte om zijn essentiële benodigdheden zoals licht en water te verkrijgen.

Gedurende zijn hele leven moet de boom aan een reeks veeleisende voorwaarden voldoen: zich ondergronds en naar de hemel uitstrekken om zich te voeden en te groeien, en tegelijkertijd zijn stabiliteit, bescherming tegen ongedierte en voortplanting te waarborgen. Om deze eisen te vervullen, heeft de boom bewonderenswaardige reactie- en aanpassingsmechanismen ontwikkeld. Maar de boom is ook het slachtoffer van zijn eigen onbeweeglijkheid: het is voor hem onmogelijk om te ontsnappen aan bedreigingen, of ze nu van natuurlijke of menselijke oorsprong zijn.​

Daarom is het voor ons als boomhut bouwers van groot belang om zijn werking beter te begrijpen, zodat we de meest geschikte werkwijzen kunnen toepassen om zo de levensduur van de bomen die wij als drager van onze structuren gebruiken te garanderen, en we zo op de meest harmonieuze en respectvolle manier van de magie van hun takken kunnen genieten.

Wat verbergt de schors?

• In het midden van de stam bevindt zich het merg, het vertrekpunt van de groei van de boom.
• Daarna volgt het hout, dat bestaat uit een centraal gedeelte – het kernhout – en een buitenste laag die het spinthout wordt genoemd. Het kernhout is het oudste hout en wordt gekenmerkt door het ontbreken van levende cellen; het vervult dus uitsluitend een dragende functie. Het spinthout daarentegen is het levende deel van de stam; in deze laag stroomt het sap dat door de wortels wordt opgenomen en naar de bladeren wordt vervoerd.
• Het spinthout wordt begrensd door het cambium, een laag cellen (niet zichtbaar met het blote oog) die gespecialiseerd zijn in groei en zich naar binnen delen om spinthout te vormen en naar buiten om het bastweefsel (floëem) te vormen.
• In de bast, die zich net onder de schors bevindt, circuleert het neerwaartse sap, dat rijk is aan suikers uit de fotosynthese en bedoeld is om alle delen van de boom te voeden.
• Ten slotte worden al deze lagen omhuld door de schors, die een beschermende functie vervult.

Het hout vervult vier vitale functies voor de boom: het geleiden van de sapstroom, het aanleggen van reserves, het bieden van mechanische ondersteuning en het vervullen van een beschermende en verdedigende rol.

Inzoomen op de voeding van de boom

We hebben het allemaal op school geleerd: de boom – net als alle groene planten – produceert zijn voedsel dankzij fotosynthese. Het water dat door de wortels wordt opgenomen, wordt naar de bladeren getransporteerd, waar het wordt gecombineerd met CO₂ om koolhydraten te synthetiseren met behulp van de zonne-energie die door het bladgroen (chlorofyl) wordt geabsorbeerd.

Alles begint dus bij de wortels, en meer specifiek bij de wortelharen aan hun uiteinden, die het water en de mineralen opnemen die de boom nodig heeft. Het sap stijgt naar de bladeren dankzij het fenomeen van verdamping (of transpiratie), dat plaatsvindt bij de huidmondjes op het bladoppervlak. Het door de wortels opgenomen water wordt zo omhoog gezogen, net zoals met een rietje gebeurt.

Eenmaal verrijkt met koolhydraten, keert het sap terug neerwaarts in de bast van de stam en takken, waarna het door het spinthout wordt verspreid naar de houtcellen via kanalen die houtstralen worden genoemd.

Tot de obstakels waarmee de boom tijdens zijn voedingscyclus te maken kan krijgen, behoren het risico op het breken van de opwaartse waterkolommen (als gevolg van de vorming van een luchtbel) en het belemmeren van de circulatie van het sap dat onder de schors stroomt (bijvoorbeeld door het schorsen door dieren of kunstmatig omringen met kabels).

Bevestigingsmethode: de gezondheid van de boom staat voorop!

Zoals gezegd: doorheen hun evolutie hebben bomen indrukwekkende verdedigings- en aanpassingsmechanismen ontwikkeld. Blootgesteld aan de wind, vormen ze reactiehout om de krachten en de zwaartekracht te compenseren. Onderhevig aan aanvallen door ongedierte en schimmels, creëren ze chemische barrières om het aangetaste gebied af te bakenen. Bij het snoeien (natuurlijk of kunstmatig) of bij verwondingen, produceren ze nieuw, sterker hout dat de wond bedekt. Zeer efficiënte mechanismen, maar die maken hen niet onoverwinnelijk.
Voordat enige ingreep aan de boom wordt uitgevoerd, is het dus van essentieel belang om zijn goede gezondheid te controleren. Vervolgens moet men ervoor zorgen dat de meest respectvolle werkwijzen toegepast worden, met andere woorden, werwijzen die ervoor zorgen dat: 

• ​het aanbod van water en mineralen (vanaf de wortels) en de stroom van sap (in de bast) maximaal behouden worden, en
• ​de toegangspunten voor schadelijke organismen en schimmels beperkt blijven.

Klassieke methoden vs. Garnier Limb®-methode

Het is onder andere om deze redenen dat wij hebben gekozen voor de Garnier Limb® TABs-methode (Tree Attachment Bolts) als de belangrijkste manier om onze platforms in de bomen te bevestigen.

• In tegenstelling tot methoden waarbij de stam wordt omringd met kabels of geklemd tussen meerdere balken, vrijwaren de TABs in zeer hoge mate de bast en daarmee de circulatie van het sap.
• Door ruimte tussen de constructie en de stam te laten, kan de boom bovendien blijven groeien en de "wonde” helen door de schroef te hullen in nieuw, sterker hout en nieuwe schors.
• Tenslotte, dankzij de indrukwekkende draagkracht van de TABs, is een minimaal aantal penetraties nodig om de stevigheid en duurzaamheid van de constructie te waarborgen.

Los van het plezier dat we beleven aan het delen van kennis over een onderwerp dat ons boeit, heeft deze bescheiden inleiding over het functioneren van bomen tot doel van aan te tonen dat de constructie van een duurzame boomhut – zowel voor de structuur als voor de boom – mogelijk is, op voorwaarde dat men de tijd neemt om alle aspecten grondig te bestuderen!

Bron: alle gegevens en informatie die hier worden vermeld, zijn afkomstig van twee MOOC’s gevolgd op het FUN MOOC-platform (France Université Numérique), en in het bijzonder van de cursus aangeboden door Marie-Christine Trouy, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Lorraine.